Farklı petrol ürünlerinin ortak hatlar üzerinden transfer, depolama ve dolum işlemleri sırasında, diğer ürünlerle karışmaması önemlidir. Akaryakıt ürünleri ve diğer petrol türevleri, çeşitli amaçlara uygun olarak, farklı alanlarda kullanılmaktadır.

• Ulaşım araçlarında
• Enerji üretimi alanında
• Kimyasal ortamlarda
• Koruyucu bakım ve yağlama alanlarında vb

kullanılmakta olan bu ürünler, birbirlerinden farklı özelliklerdedir. Verimli, problemsiz ve güvenli kullanım, arınmayı zorunlu kılmaktadır. Dolum tesislerinde, farklı özelliklerdeki ürünler ayrı ayrı tanklarda depolanmakta, ortak borulama hatları üzerinden transfer işlemleri yapılmaktadır. Burada sistem güvenliği, vanaların tam sızdırmaz ve iyi performansla çalışmasına bağlıdır. Kuşkusuz tesis güvenliği, birçok yönden değerlendirilebilir.

• Sızdırmazlık
• Basınç
• Sıcaklık
• Operasyon hızı ve kolaylığı
• Korozyon
• Uygulamada standardizasyon

Tesisin toplam güvenliği ve verimliliği yönünden yukarıdaki faktörlerin her biri aynı öneme sahiptir. Borulama sürecinde vana seçimi; yukarıda sıralanan öncelikler ve diğer faktörlerin tamamı tanımlanarak ve dikkate alınarak yapılmalı.

Projelendirmeden başlayarak, sistemde kullanılacak vanaların;
• Amaca uygun seçimi
• Şantiye sahasında vana ve diğer ekipmanların zarar görmeden depolanması (sit yüzeyleri- RF yüzeyleri, mil ve diğer hassas organların titizlikle korunması).
• Borulama sırasında eksenel sapma ve kasmaların önlenmesi (doğru saportlama)
• İlk devreye almada, hattın içindeki yabancı artıklardan tamamen arındırılması
• Uygulamada ihtiyaç duyulması durumunda seri kumanda sisteminin donanım olarak önceden ve eksiksiz uygulanması esas alınmalıdır.

Ülkemizde dolum tesisleri rafinerilerin çevrelerinde kümelenmiş veya deniz taşımacılığı yönünden uygun bölgelerde, hemen hemen tamamı bir aradadır (İzmit, Aliağa, Kırıkkale, Haramidere vb). Tesislerden birinin herhangi bir gerekçeyle risk altında oluşu, diğerlerini de aynı oranda riske atmaktadır. Bu nedenle sektör kendi içinde ayrıca bir otokontrol sistemi geliştirerek, yukarıdaki olumsuzlukları önleyici kurumsal işleyişe ulaşmalıdır.

İlk tesis maliyetini düşürmek amacıyla vana seçiminde zaman zaman kalite faktörlerinin göz ardı edildiği bir gerçektir. Ancak uygulama deneyimi, bu yaklaşımın en pahalı çözüm olduğunu, bu gibi hatalardan kaçınmak gerektiğini göstermektedir.
Sızdırmazlık problemi nedeniyle ürün kaçağının doğurduğu kayıplar, Farklı ürünlerin biri birine karışmış olmasından dolayı yaşanan kalite sorunları, basınç ve sıcaklık faktörlerine karşı dayanım problemlerinin yarattığı tehlikeler, korozyon nedeniyle kısa ömürlülük ve buna bağlı tesiste yeniden onarım maliyetleri, bu onarımlar sırasındaki duruşlar nedeniyle tesiste verimlilik düşüşü, sistemin yeniden dönüşüm maliyetleri vb. Bütün bunlar bazen o tesisin yeniden yapımı düzeyinde harcamalar gerektirebilmektedir.

Günümüz modern tesis yatırımlarında;
• Tesis güvenliği
• Tesis verimliliği
• İş güvenliği ve işçi sağlığı
• Hizmet sürekliliği ve kalitesi
• Çevre sağlığı
• İlk tesis maliyeti ve uygulanacak yeni teknolojiler; bütünlüklü ele alınmalıdır.
Güvenlik içinde, verimliliğin ve kalıcı olmanın zorunlu şartı budur.

Muzaffer Danışman
Gelişim Valf ve Makina Sanayi Ticaret Ltd. Şti

* Bu yazı Dünya gazetesinin Temmuz 2003 Vana ekinde yayınlanmıştır.